Nega 18 ta moliyaviy tashkilot Markaziy bank choralariga tortildi

O‘zbekiston Markaziy banki e’tiboriga tartibga solish talablarini buzgan banklar va to‘lov tashkilotlari tushdi. Tekshiruvlar 2026-yil fevral oyida kuchaytirilgan bank nazorati doirasida o‘tkazildi.

Asosiy sabablar

Choralar qo‘llanishiga quyidagilar asos bo‘ldi:

• prudensial me’yorlarning buzilishi — kapital, likvidlik va risklar bo‘yicha talablarning bajarilmasligi;

• faoliyatni qonunchilikka moslashtirishni kechiktirish — avval aniqlangan kamchiliklarni o‘z vaqtida bartaraf etmaslik;

• boshqaruv va ichki nazorat tizimidagi muammolar — operatsion jarayonlar va komplayens siyosatlaridagi kamchiliklar;

• mijozlar va moliya tizimi uchun xavflar — iste’molchilar huquqlarini himoya qilish va kiberxavfsizlik masalalari.

Qanday choralar ko‘rildi

Markaziy bank differensial yondashuvni qo‘lladi:

• 11 ta bankka qonunbuzarliklar uchun jarima solindi;

• 14 ta bank va 4 ta to‘lov tashkilotiga ogohlantirish berildi;

• 8 ta tijorat bankiga foyda taqsimlash cheklab qo‘yildi — dividend to‘lash vaqtincha taqiqlandi.

Regulyator yondashuvi

Asosiy maqsad — tizimli xatarlarni kamaytirish va moliya sektorining barqarorligini oshirish.

Dividendlarni cheklash makroprudensial choradir: banklar foydani tashqariga chiqarmasdan, kapitalni mustahkamlash va ehtimoliy yo‘qotishlarni qoplashga yo‘naltiradi.

Shuningdek, regulyator:

• to‘lov tizimlarida kiberxavfsizlikni nazorat qilmoqda;

• yangi fintech yechimlarni “regulyator sandbox” orqali sinovdan o‘tkazmoqda;

• banklar boshqaruvi ustidan nazoratni kuchaytirmoqda.

Xulosa

18 ta tashkilotning nazoratga olinishi tasodifiy emas. Bu — tizimli kamchiliklar, zaif risk-menejment va qat’iylashayotgan tartibga solish sharoitida yuzaga kelgan muammolar natijasidir.

Amalda Markaziy bank sektorni “tozalash” va mustahkamlash orqali kelgusida yuzaga kelishi mumkin bo‘lgan yirik moliyaviy xatarlarning oldini olishga harakat qilmoqda.