O‘zbekistonda soliq tizimi tekshiruvlardan servis modeliga o‘tkazilmoqda

O‘zbekistonda soliq ma’murchiligiga yondashuv tubdan o‘zgartiriladi — jazolovchi tekshiruvlardan biznes bilan servis asosidagi hamkorlik modeliga o‘tiladi. Tegishli topshiriqlar 6-aprel kuni o‘tkazilgan yig‘ilishda prezident Shavkat Mirziyoyev tomonidan berildi.

Islohotning asosiy g‘oyasi — soliq tizimini yanada preventiv va tadbirkorlarga ko‘mak berishga yo‘naltirilgan qilishdan iborat. Xususan, avtomatik kameral nazorat jazolash vositasidan qoidabuzarliklarning oldini olish mexanizmiga aylantiriladi.

Kompaniyalar uchta xavf toifasiga ajratiladi: “yashil”, “sariq” va “qizil”. Bu yondashuv nazoratni differensial qilish imkonini beradi: halol soliq to‘lovchilar kamroq tekshiruvlarga duch keladi, asosiy e’tibor esa yuqori xavf guruhlariga qaratiladi.

Shu bilan birga, ma’murchilik tizimi ham o‘zgartiriladi. 500 ta nostrategik korxona ustidan soliq nazoratini viloyat darajasiga o‘tkazish, qishloq xo‘jaligi, savdo va umumiy ovqatlanish sohalaridagi 103 mingdan ortiq kompaniyani esa tuman darajasiga biriktirish rejalashtirilmoqda. Bu joylarda ish tezligi va xizmat sifati oshishiga xizmat qilishi kutilmoqda.

Raqamlashtirishga alohida urg‘u berilmoqda. Olti turdagi soliq hisobotlarini inson aralashuvisiz avtomatik shakllantirish va yagona soliq hisobini joriy etish rejalashtirilgan. Hozir tizimda muammolar mavjud: 198 mingga yaqin hisobot topshirish muddati buzilgan holat qayd etilgan, 14,7 mingdan ortiq soliq to‘lovchi 396,6 mlrd so‘m miqdorida jarimaga tortilgan, to‘lovlar tuzilmasining murakkabligi sabab qariyb 20 mingta xatoga yo‘l qo‘yilgan.

Yangi choralar asossiz qarzdorliklar, ortiqcha to‘lovlar va hisoblangan peniyalarni kamaytirishga xizmat qilishi kutilmoqda. Baholashlarga ko‘ra, tadbirkorlar 8,4 trillion so‘mgacha mablag‘ni tejashi mumkin.

Kadrlar masalasiga ham alohida e’tibor qaratilgan. Tizimda xodimlar almashinuvi yuqori, malaka darajasi esa pasaymoqda: agar 2022 yilda 3000 dan ortiq mutaxassis malaka oshirgan bo‘lsa, o‘tgan yili bu ko‘rsatkich qariyb 700 nafarni tashkil etgan. Muammoni hal qilish uchun Soliq akademiyasini kuchaytirish va xodimlar uchun ish sharoitlarini yaxshilash rejalashtirilmoqda.

Umuman olganda, islohot raqamli texnologiyalar, analitika va sun’iy intellektdan faol foydalanishni nazarda tutadi. Bu esa tizim shaffofligini oshirish, inson omili ta’sirini kamaytirish va biznesning soliq organlari bilan o‘zaro aloqasini yanada qulay qilishga xizmat qiladi.